Cùng với tuồng, chèo, múa rối nước được coi là môn nghệ thuật có vị trí cao trong ngành sân khấu dân tộc. Thế nhưng, trong cơ chế thị trường, nghệ thuật rối nước dân gian đang bị thương mại hóa.

>> Tháng cô hồn "nên làm gì và không nên làm gì" để tránh gặp tai ương ngoài ý muốn

>> Tại sao tháng 7 âm lịch lại được gọi là "tháng cô hồn"?

Làm sao giữ cho được nghệ thuật rối nước dân gian đúng theo “khuôn vàng, thước ngọc” của cha ông là trăn trở của nhiều nhà nghiên cứu tại Hội thảo Bảo tồn và phát triển nghệ thuật rối nước trong thời kỳ hội nhập được Nhà hát Múa rối Việt Nam vừa tổ chức tại Hà Nội.

Xu hướng hiện đại hóa

So với các loại hình nghệ thuật truyền thống như chèo, tuồng, cải lương..., nghệ thuật rối nước có một đời sống khá “thịnh vượng”. Hiện nay, múa rối nước không chỉ được biểu diễn khắp cả nước mà còn được giới thiệu đến công chúng quốc tế. Gần như trong mọi tour du lịch cho du khách nước ngoài dừng chân tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh đều có chương trình xem biểu diễn múa rối nước.

Riêng tại Nhà hát Múa rối Thăng Long (Hà Nội), trung bình mỗi ngày đã có 5 khung giờ biểu diễn múa rối để người xem lựa chọn và hầu như lúc nào cũng rất đông người xem. Nhà hát Múa rối Thăng Long đã được Tổ chức Kỷ lục châu Á chứng nhận là nhà hát duy nhất tại châu Á biểu diễn múa rối nước 365 ngày trong năm.

mua-roi-nuoc-1-.jpgẢnh minh họa.

Hưng thịnh và sôi động như vậy, thế nhưng rối nước dân gian cũng không thể tránh khỏi sự tác động của cơ chế thị trường nên đang có xu hướng hiện đại hóa.

Bà Ngô Thanh Thủy - Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam - cho rằng, nghệ thuật rối nước dân gian đang bị thương mại hóa, phát triển tùy tiện theo khả năng nhận thức và tài chính của mỗi đơn vị nên mờ dần bản sắc. 16 tích trò cổ vẫn cứ là suất diễn chủ đạo của các nhà hát múa rối, bao năm qua không được bổ sung thêm.

Họa sĩ, đạo diễn Ngô Quỳnh Giao, nguyên Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam cho rằng: “Sự phát triển rối nước đang rơi vào hội chứng “người người nhà nhà làm rối nước”. Các cơ sở ấy như người làm vườn, họ chỉ tìm cách làm ra một dụng cụ để hái quả, chọc quả nhanh nhất, thu hoạch nhiều nhất mà không hề nghĩ đến chăm sóc, bón tưới để có quả ngon ngọt, có nhiều giống cây mới cho trái quý hơn”.

NSƯT Lê Chức, Phó Chủ tịch Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam kể rằng, một lần đến xem một phường rối biểu diễn ở Bảo tàng Dân tộc học ông đã bất ngờ khi thấy chuyện về phòng chống ma túy, xe mô tô công an chạy loằng ngoằng trên mặt nước. Ông lo ngại rằng rối nước đang được cách tân, “chế tác” làm mất đi cái hồn dân tộc.

Tăng cường kết nối

Trước thực trạng của nghệ thuật múa rối nước hiện nay, các chuyên gia, nhà quản lý, nghệ nhân… tham dự Hội thảo đều bày tỏ những trăn trở, băn khoăn, đồng thời đề xuất với những nhà quản lý cấp trên về giải pháp và định hướng phát triển, bảo tồn, khai thác, phát huy giá trị của nghệ thuật rối nước truyền thống trong thời kỳ hội nhập.

Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam - ThS Ngô Thanh Thủy cho rằng, trong xu thế hội nhập, cũng như các loại hình nghệ thuật truyền thống, múa rối nước cần có những giải pháp, sự quan tâm, cần tăng cường kết nối với du lịch để bảo tồn, khai thác, giới thiệu những giá trị truyền thống, góp phần thúc đẩy nghệ thuật rối nước phát triển.

Ảnh minh họa.

Việt Nam cần xem xét thực trạng hiện nay của nghệ thuật múa rối để có những bước tiến căn bản hơn, xây dựng được một nền nghệ thuật múa rối chuyên nghiệp, hiện đại, từng bước trở thành “đặc sản” văn hóa hấp dẫn đối với người dân trong, ngoài nước.

Tại Hội thảo, PGS. TS Trần Trí Trắc cho biết, một mô hình lý tưởng cho việc bảo tồn, phát triển nghệ thuật rối nước dân gian Việt Nam gồm nhà hát bảo tàng, nhà hát cách tân và nhà hát thử nghiệm dưới hình thức xã hội hóa.

NSND Nguyễn Tiến Dũng, Đạo diễn, Phó Giám đốc Nhà hát Múa rối Việt Nam cho rằng, trong xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, cùng với văn hóa dân gian như quan họ, hát chèo, chầu văn… rối nước sẽ đóng góp không nhỏ trong việc bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của Việt Nam, góp phần quảng bá văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đến với bạn bè quốc tế.

Để thay đổi diện mạo rối nước Việt còn rất nhiều việc phải làm ngay, đặc biệt ở góc độ chuyên môn. Điều quan trọng là phải bám sát đối tượng để khai thác, để khán giả cảm thấy rối Việt cũng gần gũi, cũng gắn bó với đời sống tinh thần của họ. Đưa hơi thở cuộc sống đưa vào các tiết mục rối sẽ đem đến sức sống mới mà vẫn không mất đi bản sắc văn hóa.

Theo Trung Kiên (Báo Giáo Dục và Thời Đại)

Nguồn: http://giaoducthoidai.vn/van-hoa/bao-ton-va-phat-trien-nghe-thuat-roi-nuoc-trong-thoi-ky-hoi-nhap-2132567-b.html