Đền thờ Tám Cô có kiến trúc thuần Việt, giống như những đình chùa, điện thờ các danh nhân lịch sử thường thấy ở đồng bằng sông Hồng và vùng Bắc Trung Bộ.

>> Bí ẩn tháng cô hồn và những điều tuyệt đối cấm kỵ

>> Bắc Kinh không cho bất cứ nước nào đưa tàu chiến đến biển Đông

Chúng tôi xuất phát từ bến phà Xuân Sơn, ngược đường bộ theo đường Hồ Chí Minh (Tây) khoảng 2 km nhập vào đường 20 Quyết Thắng. Đi tiếp chừng 15 km đến ngã tư Trạ Ang, rẽ vào thêm 2 km đến "Di tích lịch sử quốc gia hang Tám Cô". Đường vào hang Tám Cô xuyên qua những cánh rừng nguyên sinh bạt ngàn thuộc Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.

Đường Hồ Chí Minh thời chiến tranh có nhiều nhánh đi qua đây. Người Mỹ đã dùng không quân đánh phá rất ác liệt khu vực này. "Đường 20 Quyết Thắng" là một trong những đầu cầu, đầu mối rất quan trọng của hệ thống đường mòn Hồ Chí Minh, nên đã chịu rất nhiều bom đạn của kẻ thù dội xuống. Có rất nhiều đoàn viên Thanh niên xung phong (TNXP) bám đường, bảo vệ, làm nhiệm vụ cứu hộ, thông xe trên đường 20.

Sau khi xuống một con dốc dài, sâu thẳm, bụi đỏ mù trời, không gian mở ra thoáng đãng. Xe đậu ở nhà chờ. Chúng tôi xuống xe, đi một quãng ngắn chừng non 100m đến đền thờ Tám Cô nằm dựa lưng vào một sườn núi có nhiều cây cao bóng mát.

Đền thờ Tám Cô có kiến trúc thuần Việt, giống như những đình chùa, điện thờ các danh nhân lịch sử thường thấy ở đồng bằng sông Hồng và vùng Bắc Trung Bộ. Trước cổng đền có hai trụ đăng đỉnh vuông, trên đầu có búp sen. Qua chín bậc tam cấp, ta đến sân đền. Giữa sân cạnh chánh điện đền có một lư đỉnh khói hương nghi ngút.

Đoàn chúng tôi mang lễ vật, nhang đèn tới cúng viếng. Mâm lễ bày xong, mọi người đứng trang nghiêm lắng nghe người chủ lễ, là Tổ trưởng Tổ chăm sóc đền thờ, đọc điếu văn tưởng niệm các liệt sĩ. Trong không khí im ắng đầy trang nghiêm, nghe lời điếu văn trầm cảm, hùng hồn, mọi người như thấy một thời quá khứ hào hùng, oanh liệt hiển hiện về với anh linh của các anh hùng liệt sĩ như còn phảng phất đâu đây trong gió núi mây ngàn... Bên cạnh bàn thờ có treo hai câu đối:

Sử đỏ nghìn năm lưu danh thơm anh hùng đất Việt
Bia vàng vạn thuở tạc kỳ tích liệt sĩ Trường Sơn

Phía trên bàn thờ có treo bằng chứng nhận tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cho "Tập thể 8 liệt sĩ thanh niên xung phong thuộc Đại đội 217, Ban Xây dựng 67, Đoàn 559, đã có thành tích đặc biệt xuất sắc trong cuộc kháng chiến chống Mỹ". Quyết định do Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết ký ngày 14/5/2009. Bên phải bàn thờ có treo bài phú "Đây đường 20 Quyết Thắng" của Giáo sư Vũ Khiêu viết cho đền thờ hang Tám Cô vào năm 2006. Có hai câu đề rất ấn tượng:

Vươn cao muôn trượng bóng anh hùng
Tỏa sáng mười phương gương dũng liệt".

Làm lễ xong, chúng tôi ra trước sân, cạnh cây "Rao Ráng" (nơi treo kẻng báo động của TNXP) và nghe cán bộ khu di tích kể chuyện về sự tích bi tráng, cảm động của hang Tám Cô:

Ngược dòng thời gian, cách nay hơn 40 năm: Một buổi chiều ngày 14/11/1972, máy bay B.52 ném bom dữ dội xuống khu vực đường 20. Đội TNXP đang san lấp hố bom, vội vã chạy vào hang đá bên đường tránh bom. Pháo phòng không của ta nhả đạn liên hồi chiến đấu. Cung đường qua Km 16 bị bom dội tan nát, năm chiến sĩ pháo binh đã hi sinh sau một loạt bom gần cửa hang. Tiếp liền sau đó là một tiếng đổ ầm kinh thiên động địa vang lên. Phiến đá lớn ở vòm cửa hang nặng hàng trăm tấn bị sập đổ, găm sâu xuống lòng đất, bịt chặn kín miệng hang.

Trận bom vừa dứt, người ta nghe thấy tiếng kêu cứu của các TNXP trong hang đá. Mọi người tập trung trước hang để tìm cách phá cửa hang. Những chiếc máy ủi gom lại choàng xích vào tảng đá để kéo nó ra, nhưng tảng đá không mảy may lay động! Có vài người đề nghị đánh thuốc nổ phá cửa hang nhưng lại sợ sức ép làm chết mọi người trong hang. Cuối cùng, người ta đã phải luồn ống tuy - ô (ống thủy lực mềm) qua kẽ đá, rồi đổ cháo nghiền nhuyễn qua ống tuy - ô để tiếp tế cho các chiến sĩ trong hang, hòng cầm cự, kéo dài sự sống.

Nhưng tất cả những cố gắng đều thất bại. Chỉ cách nhau không xa, bên ngoài nghe tiếng gọi chơi vơi của đồng đội nhưng cũng đành phải bó tay, đau đớn, xót xa nhìn từng người chết dần... Sang đến ngày thứ 9 thì không còn ai nghe thấy tiếng gọi của những người trong hang nữa. Sau này, có nhiều người kể rằng đến ngày 23/11, tiếng kêu cuối cùng mà mọi người nghe được là tiếng gọi thảng thốt "Bầm ơi! cứu con với" của một cô gái. Rồi hang đá trở thành nấm mộ chung cho tám chiến sĩ TNXP. Đằng đẵng suốt gần một phần tư thế kỷ. Năm 1996, tỉnh Quảng Bình cho lực lượng công binh lên phá cửa hang Tám Cô để tìm thi hài liệt sĩ. Sau 59 ngày đêm khoan, cưa phá đá, đánh mìn, cửa hang Tám Cô đã được mở.

Anh Lê Hữu Duật, cán bộ khu dich tích hang Tám Cô, giải thích cho khách nghe vì sao gọi là hang Tám Cô trong khi tám liệt sĩ hy sinh trong ấy lại là bốn nữ và bốn nam? Có một giả thiết khá thuyết phục cho rằng, phút cuối, người ta nghe được tiếng kêu xé lòng, đắng đót cả ruột gan: "Bầm ơi" (mẹ ơi) giọng con gái, do đó có thể trong hang là tám cô gái TNXP, bởi lẽ chiến sĩ ta hầu như không ở chung, lẫn lộn giữa nam và nữ. Và thường thì trong lực lượng TNXP các nữ thanh niên chiếm đa số. Do đó, khi nói tới TNXP người ta hay liên tưởng ngay đến các "cô" gái. Danh gọi hang Tám Cô có lẽ có xuất xứ từ những giả thiết trên.

Có vài câu chuyện thuộc về tâm linh không thể giải thích được, do những người ở tại đây kể lại như: vào những đêm trăng sáng, lối giữa khuya về sáng, người ta nghe mơ hồ, văng vẳng tiếng hát như từ lòng đất vọng lên: Anh vẫn hành quân, trên đường ra chiến dịch... Cuộc đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao... Hay chuyện kể rằng, ngày 16/5/2009, Chủ tịch nước ký quyết định công nhận Tập thể Anh hùng cho các thanh niên xung phong hy sinh tại hang Tám Cô, cây chuối trước cửa hang đột ngột nở ra đúng tám nải... Có một con tắc kè đẻ ra tám trứng và kêu mỗi lần đúng tám tiếng. Ở ngay bàn thờ có có "bút tích" của "cô Lương" đã nhập đồng ghi lại, nét chữ nguệch ngoạc, yêu cầu đồng đội có đến đây hãy cúng viếng họ đơn sơ thôi hãy thắp cho chúng tôi một nén hương để lòng chúng tôi được ấm áp!... Bên phải, trước đền còn có "cây tình yêu" lớn cỡ bốn vòng tay ôm. Đó là một cây si và một cây lim mọc sát cạnh nhau. Khi dứt chiến tranh, chúng bỗng quấn quýt, bện dính chặt vào nhau, như cặp tình nhân, đôi vợ chồng!

Sau khi nghe thuyết minh, chúng tôi theo người hướng dẫn trực tiếp vào hang quan sát và thắp hương. Trước cửa hang có bia ghi tên những người đã hy sinh trong hang và trên đường 20, gồm tám chiến sĩ TNXP bị bom lấp và năm chiến sĩ pháo binh hy sinh trong buổi chiều định mệnh, nghiệt ngã ấy.

Hang Tám Cô hiện nay có chiều rộng khoảng 6 m, sâu dài chừng 8 m. Người ta đã chặn một phần hang bằng một sàn gỗ ngay bệ thờ để làm mặt bằng cho hang do phần dưới hang là một ngách hẹp không thuận tiện cho việc tham quan, cúng viếng. Tôi ngước nhìn lên vòm hang: Hiện vẫn còn vết đứt gãy ngang rất rõ! Vòm hang xưa kia là một phiến đá Granít khổng lồ gie ra như một mái che tự nhiên. Và một phần lớn phiến đá này bị gãy ngang, cụp xuống, cắm sâu vào lòng đất trước cửa hang, sau đó đổ ngược vào phía miệng hang và lấp chặt kín nó lại! Trận bom chiều ngày 14/11/1972 đã biến hang Tám Cô thành nơi yên nghỉ, chốn vĩnh hằng của những người anh hùng TNXP dũng cảm! Như hàng vạn anh hùng liệt sĩ của đất nước, họ nằm xuống cho quê hương mãi bất tử, Tổ quốc muôn đời bất khuất, vinh quang... "Tám Cô" ấy có danh tính là: Trần Thị Tơ, Lê Thị Mai, Đỗ Thị Loan, Lê Thị Lương và Nguyễn Văn Huệ, Nguyễn Văn Phương, Nguyễn Mậu Kỷ, Hoàng Văn Vụ. Tất cả có tuổi từ 19-20 đều cùng quê Hoằng Hóa (Thanh Hóa), nhập ngũ cùng một ngày (5/4/1971).

Tôi đứng trong lòng hang Tám Cô, lòng bồi hồi bao cảm xúc. Chiến tranh rồi cũng qua đi. Những bạn bè trang lứa của các anh, các cô ngày ấy, nếu còn sống thì nay cũng đã già, nhiều người có con đàn cháu đống, nhiều kẻ giàu sang, hạnh phúc, và cũng không ít người bất hạnh, lận đận mưu sinh. Nhưng trên hết, có lẽ ai cũng tự hào vì mình đã có một quãng đời, tuổi thanh xuân sống đầy ý nghĩa trong dòng chảy vĩ đại của dân tộc và lịch sử - Các anh chị trong hang Tám Cô, dù cho không gian có là bất tận, thời gian có là vô cùng, đến một ngàn năm sau và mai sau nữa... vẫn "mãi mãi là tuổi hai mươi" trong sáng, đẹp vô ngần!

Bài viết có tham khảo tư liệu của đền thờ hang Tám Cô thuộc Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng huyện Bố Trạch, tỉnh Quảng Bình (2013)

Trung Quốc sử dụng UAV để kiểm soát biển Đông

> Xem thêm: Tin tức biển Đông mới nhất

(Theo baotintuc.vn)